८१ वर्षमा झपेन्द्रराज बैद्यको नवौँ कृति ‘अझै पनि चल्दैन’ सार्वजनिक
काठमाडौं, साउन ४ गते : वरिष्ठ प्रगतिशील साहित्यकार झपेन्द्रराज बैद्यले ८१ वर्षको उमेरमा आफ्नो नवौँ कृति ‘अझै पनि चल्दैन’ सार्वजनिक गरेका छन्। जातीय विभेद, सामाजिक असमानता र रूढिवादी सोचविरुद्ध केन्द्रित यो कथासङ्ग्रहले नेपाली समाजका गहिरा सामाजिक यथार्थलाई उजागर गरेको छ।
प्यूठान निवासी बैद्य माध्यमिक तहका अवकाशप्राप्त शिक्षक हुन्। उमेरजन्य स्वास्थ्य समस्याका बाबजुद उनले विश्लेषणात्मक लेखन, पत्रकारिता र साहित्य सिर्जनालाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्। वामपन्थी राजनीतिक चेतनाका लागि परिचित प्यूठानमा उनले लामो समयदेखि जातीय भेदभाव, गरिबी र विभेदकारी सामाजिक अभ्यासविरुद्ध आवाज उठाउँदै आएका छन्।
नयाँ पुस्तकमा २७ वटा कथा र तीन वटा कविता समावेश छन्। सबै रचनाहरू सामाजिक न्याय, समानता र मानवीय गरिमाको पक्षमा केन्द्रित छन्। पुस्तकको शीर्षकले नै समाजमा अझै कायम रहेको विभेदपूर्ण मानसिकताप्रति लेखकको असहमति र प्रतिरोधलाई संकेत गर्छ।
बैद्यले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय अध्यापनमा बिताएको श्री मुक्ति माध्यमिक विद्यालय, प्यूठानका विपन्न तथा सीमान्तकृत विद्यार्थीहरूका लागि सहयोग कोषसमेत स्थापना गरेका छन्। उनका अनुसार शिक्षा नै सामाजिक परिवर्तनको सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम हो।
पुस्तकमा उनले दलित र तथाकथित उच्च जातिका मानिसहरू सँगै सहभागी भएको भोजमा आफू सहभागी भएर जातीय विभेदलाई व्यवहारमै चुनौती दिएको प्रसङ्ग उल्लेख गरेका छन्। यस्ता वास्तविक अनुभवहरूले कृतिलाई थप जीवन्त र विश्वसनीय बनाएको छ।
पाँच वर्षको उमेरमै पिताको निधन भएपछि एकल आमाको संरक्षणमा हुर्किएका बैद्यले बाल्यकालदेखि नै सामाजिक विभेद र अभाव भोगेका थिए। ती अनुभवले उनलाई सामाजिक परिवर्तनको पक्षमा सक्रिय बनाएको देखिन्छ। उनका लेखनले तत्कालीन ग्रामीण समाजको सामाजिक संरचना, विभेद र संघर्षलाई दस्तावेजका रूपमा सुरक्षित गरेका छन्।
साहित्यिक योगदानसँगै बैद्य प्यूठान साहित्य परिषद्का संस्थापक सदस्यसमेत हुन्। परिषद्ले लुम्बिनी प्रदेशको दुर्गम पहाडी जिल्ला प्यूठानमा भाषा, साहित्य र सृजनशीलताको प्रवर्द्धनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। समाजमा पुर्याएको योगदानको कदरस्वरूप उनी ‘प्रेस स्वतन्त्रता सेनानी’ सम्मान सहित विभिन्न साहित्यिक तथा सामाजिक पुरस्कारबाट सम्मानित भइसकेका छन्।
अवकाशपछि धेरै व्यक्तिहरू सार्वजनिक जीवनबाट अलग हुने प्रवृत्ति बढिरहेका बेला बैद्य भने अझै सक्रिय लेखनमा छन्। उनले आगामी वर्ष १२१ कथा समेटिएको अर्को पुस्तक प्रकाशन गर्ने तयारी गरिरहेको जानकारी दिएका छन्।
“स्वास्थ्यले कहिलेकाहीँ साथ नदिए पनि म दैनिक कम्तीमा एउटा कथा लेख्ने प्रयास गर्छु। अहिले १२१ कथा समेटिएको अर्को पुस्तकको पाण्डुलिपि तयार गर्दैछु, सम्भवतः आगामी वर्ष प्रकाशित गर्छु,” बैद्यले भने।
८१ वर्षको उमेरमा पनि उनको निरन्तर सिर्जनशीलता र सामाजिक प्रतिबद्धताले साहित्यिक क्षेत्रलाई मात्र होइन, नयाँ पुस्तालाई समेत प्रेरित गरेको छ। उनका लेखनले समाजमा समानता, न्याय र मानवीय गरिमाको बहसलाई थप बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।