मल खरिदमा चलखेल : भारतभन्दा झन्डै दोब्बर मूल्य तिर्दै सरकार
काठमाडौं, असार १३ गते । एउटै मल, एउटै ठाउँबाट ल्याउँदा पनि नेपाल र भारतले तिर्ने मूल्यमा निकै फरक देखिएको छ ।
सिङ्गापुरको अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनी ‘एसएस आदित्य बिर्ला ग्लोबल ट्रेडिङ’ले भारत र नेपाल दुवै देशलाई रासायनिक मल आपूर्ति गर्ने टेन्डर पाएको छ ।
तर, उक्त कम्पनीले भारतलाई त्यही मल प्रतिमेट्रिक टन ५४० डलरमा उपलब्ध गराएको छ भने नेपाललाई ९००.७५ डलरमा उपलब्ध गराउँदै छ । आदित्य बिर्लाले जहाँबाट भारतलाई मल दिइरहेको छ, त्यहीँबाट नेपाललाई पनि दिने हो । तर, यति धेरै मूल्य फरक किन ? भनी कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडका कर्मचारीहरूले नै प्रश्न गर्न थालेका छन् ।
कृषि सामग्री कम्पनीका एक कर्मचारीले भने, ‘नेपालमा मनपरी छ, जसलाई जे मन लाग्यो त्यही गरिरहेका छन् । पश्चिम एसियाको द्वन्द्व देखाएर टेन्डर नभर्ने, पटक–पटक टेन्डर फेल गराउने तर पछि त्यही मलका लागि बढी रकममा टेन्डर प्राप्त गरेपछि ल्याउन तयार हुने ! यो अन्तर्राष्ट्रिय गिरोहको खेल हो ।’
जबकि, भारतले त्यही समयमा टेन्डर निकाल्दा आदित्य बिर्लाले प्रतिमेट्रिक टन ५४० डलरमा मल दिएको छ । अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मलको मूल्य अझै घटेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार चीनले गत मार्च महिनादेखि नियन्त्रणमा राखेको युरिया निर्यातलाई फुकुवा गर्ने निर्णय गरेपछि रासायनिक मलको मूल्यमा भारी गिरावट आएको हो । यसबाट कम्तीमा ५० प्रतिशत मूल्य घट्ने लगभग निश्चित भएको छ ।
भौगोलिक निकटताका कारण भारतको पूर्वी तटमा हुने आपूर्तिको ठूलो हिस्सा चीनबाटै आउने गर्छ । पश्चिम एसियामा द्वन्द्व समाधानउन्मुख देखिएपछि रासायनिक मलको मूल्यमा भारी गिरावट आउने देखिएको छ । तर, नेपालले अझै पनि ९००.७५ डलर तिरेर मल खरिद गरिरहेको छ ।
आदित्य बिर्लाले ३० हजार मेट्रिक टन मल आपूर्ति गर्ने टेन्डर पाइसकेको छ । सो कम्पनीले वीरगन्ज, विराटनगर र भैरहवासम्म मल पुर्याउनका लागि ९००.७५ डलरको टेन्डर पाएको हो । अहिलेको अवस्थामा यो मूल्य धेरै नै महँगो हो । ती अधिकारीले भने, ‘आदित्य बिर्लाले नेपाललाई चुना लगाएको छ । यदि त्यसो होइन भने भारतलाई ५४० डलर र नेपाललाई ९००.७५ डलर किन ?’ ठेक्काअनुसार आदित्य बिर्लाले दुई करोड ७० लाख २२ हजार ५०० अमेरिकी डलर नेपाल सरकारबाट प्राप्त गर्नेछ ।
उता भारतले पनि ५४० डलर प्रतिमेट्रिक टनमा खरिद गरेको मल नेपाललाई भने ८४८ डलरमा दिइरहेको छ । भारतले सस्तोमा खरिद गरेर नेपाललाई महँगोमा बेचिरहेको भए पनि, आदित्य बिर्लाले त भारतले भन्दा पनि बढी महँगोमा नेपाललाई मल भिराएको गुनासो भइरहेको छ ।
नेपाल र भारतबीच भएको जीटुजी सम्झौताअनुसार भारतले नेपाललाई ५० हजार मेट्रिक टन मल दिनेछ । नेपालले तत्कालका लागि ८० हजार मेट्रिक टन मल माग गरेको थियो, तर अहिले ५० हजार मेट्रिक टन मात्र पाउने भएको छ । त्यसका लागि नेपालले भारतलाई रकम पनि पठाइसकेको छ ।
तर, रकम प्राप्त गरेको दिनदेखि १२० दिन (चार महिना) मा मात्र नेपालले मल प्राप्त गर्ने प्रावधान छ । अर्थात्, भारतले दिने मल पनि नेपालका किसानले धान रोप्ने सिजनमा पाउने छैनन् । भारतले प्रक्रियागत रूपमा मल दिने हो भने त्यो मल असोजमा मात्र नेपाल आइपुग्नेछ ।