बाढीपछि थलिएको नेपालको पर्यटन क्षेत्र बिस्तारै तङ्ग्रिदै
विवेक रेग्मी / काठमाडौँ, असोज २५ गते । भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशीमा आएको बाढीपछि थलिएको नेपालको पर्यटन क्षेत्र पछिल्लो केही साता यता केही हदसम्म सुधार देखिएको छ । बाढीपछि नेपाल नै असुरक्षित रहेको भन्ने गलत सन्देशका कारण पर्यटन क्षेत्र थला परेको थियो ।
पछिल्लो केही साता यता भने बाह्य पर्यटक पनि उल्लेख्य मात्रामा बढ्दैगएका छन् । यद्यपि, अपेक्षित गतिमा पर्यटकको सङ्ख्या बढ्न नसकेको पर्यटन व्यवसायीहरू बताउँछन् । खासगरी नेपालमा असोजदेखि मङ्सिर (सेप्टेम्बरदेखि नोभेम्बर) सम्म बाह्य पर्यटक आउने मुख्य सिजन हो ।
यस समयमा विशेषगरी बाह्य पर्यटकहरू हिमाल आरोहण, पदयात्रा र घुमघामका लागि रुचाउँछन् । सफा मौसम र उपयुक्त हावापानीका कारण यो समयमा पर्यटकको आकर्षण हुने गरेको छ । जसकारण बाह्य पर्यटकहरू नेपाल आउन रुचाउने भए पनि भोटेकोशी बाढीको प्रभावपछि पर्यटन क्षेत्र चलायमान बनाउन निकै सकस परेको पर्यटन व्यवसायी दीपक थापा बताउनुहुन्छ ।
भोटेकोशीमा आएको बाढीपछि सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको नकारात्मक प्रचारले नेपालको पर्यटन क्षेत्र प्रभावित भएको उहाँले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार बाढीका कारण सडक यातायात अवरुद्ध हुनुका साथै आन्तरिक हवाई उडानमा अत्यधिक हवाई भाडा वृद्धिले पर्यटकलाई थप आर्थिक भार पारेको छ ।
“अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक आगमनमा करिब ३० प्रतिशतले गिरावट आएको महसुस गरेका छौँ” उहाँले भन्नुभयो, “बाढीपछि नेपालको पर्यटन क्षेत्र असुरक्षित रहेको सन्देश फैलिँदा व्यवसायमा असर परेको छ । पुष्टि नभएका समाचार र अफवाहले समग्र पर्यटन क्षेत्रलाई नै नकारात्मक असर पार्ने गरेको छ ।”
बाढीपछि पर्यटन क्षेत्रमा परेको नकारात्मक प्रभाव केही हदसम्म सुधार हुँदैगएको उल्लेख गर्दै उहाँले पर्यटन व्यवसायलाई पुनः चलायमान बनाउन सकारात्मक सन्देश प्रवाह र विश्वसनीय सूचना सम्प्रेषणमा जोड दिनुपर्ने बताउनुभयो । “बाढी आउनुअघि पर्यटन बजार राम्रो थियो । अहिले महँगीका कारण पनि व्यवसायमा समस्या भइरहेको छ” उहाँले भन्नुभयो, “बाढीपछि नेपालको पर्यटनबारे नकारात्मक छाप परेको छ । त्यसलाई चिर्न नेपाल सुरक्षित छ भन्ने सन्देशसहित सकारात्मक प्रचार-प्रसार आवश्यक छ ।”
पछिल्लो केही सातायता पर्यटन क्षेत्रमा केही चलायमान भए पनि अपेक्षित नरहेको उहाँको भनाइ छ। उहाँले थप्नुभयो, “बाढीपछि जसरी नकारात्मक छाप पर्यो, पछिल्लो समय केही हदसम्म भए पनि सुधार भएको छ ।”
पर्यटन व्यवसायी नारायण पौडेलले गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष नेपालमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आगमन करिब ४० प्रतिशतले घटेको बताउनुभयो । भोटेकोशीमा आएको बाढी, सडक यात्रा प्रभावित र नेपालको पर्यटनबारे अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा आएका नकारात्मक समाचारले पर्यटक आगमन प्रभावित भएको उहाँले बताउनुभयो ।
पौडेलका अनुसार घुमफिरका लागि आउने पर्यटकसँगै व्यावसायिक प्रयोजनले यात्रा गर्ने पर्यटकको सङ्ख्यामा समेत कमी आएको छ । काठमाडौं र पोखराजस्ता प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमा पनि यसको प्रभाव देखिएको उहाँको भनाइ छ ।
“डिजिटल माध्यममा जे देखियो, पर्यटकले नेपाललाई त्यही रूपमा बुझ्ने अवस्था बन्यो । नेपाल सुरक्षित छ र घुम्न आउन सकिन्छ भन्ने सन्देश प्रभावकारी रूपमा प्रवाह गर्न आवश्यक देखिन्छ” उहाँले भन्नुभयो ।
खासगरी २०८२ चैत १३ गते वालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारले कार्यभार सम्हालेपछि तीन महिना (वैशाख, जेठ र असार) मा चिनियाँ र भारतीय पर्यटकको आगमन बढेको उहाँले बताउनुभयो । तर, पछिल्लो समय नकारात्मक प्रचारका कारण पर्यटन क्षेत्र प्रभावित भएको पौडेलको भनाइ छ ।
“एउटा स्थानमा भएको विपद्लाई आधार बनाएर समग्र नेपाल नै असुरक्षित रहेको सन्देश फैलाउनु उचित हुँदैन” उहाँले भन्नुभयो, “पर्यटन प्रवर्धनका लागि सरकारले प्रभावकारी प्लेटफर्म निर्माण गरी पर्यटकीय गन्तव्यको प्रचार-प्रसार गर्नुपर्छ ।”
आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटन व्यवसायीबिच सहकार्य बढाएर नेपाल सुरक्षित रहेको सन्देश अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पर्याउनुपर्ने आवश्यकता रहेको उहाँले बताउनुभयो । उहाँले थप्नुभयो, “पर्यटकीय क्षेत्रको वास्तविक अवस्था प्रस्तुत गर्दै नकारात्मक प्रचारलाई चिर्न सके मात्रै पर्यटन क्षेत्रलाई पुनः चलायमान बनाउन सकिन्छ ।”
नेपालमा विशेष गरी वसन्त र शरद ऋतुमा पर्यटकको आगमन हुन्छ । नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ निर्देशक एवम् सूचना अधिकारी सन्तोष पन्तले गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष सेप्टेम्बर महिनामा नेपाल भित्रिने पर्यटकको सङ्ख्या १० हजारले बढेको बताउनुभयो ।
“पर्यटन क्षेत्रको वास्तविक अवस्था विश्लेषण गर्न एक महिनाको समग्र तथ्याङ्कसँगै दैनिक पर्यटक आगमनको प्रवाहलाई समेत हेर्नुपर्ने हुन्छ,” पन्तले गोरखापत्रसँग भन्नुभयो, “दैनिक रूपमा पर्यटक आगमनको अवस्थाको विश्लेषण गर्दा पर्यटन बजारको उतारचढाव र प्रवृत्ति बुझ्न सकिन्छ । अघिल्लो वर्ष सेप्टेम्बर महिनाको तुलनामा यस वर्ष दश हजारभन्दा बढीले बाह्य पर्यटकको आगमन भएको छ ।”
कहिले कति पर्यटक आए ?
सन् २०२६ को सेप्टेम्बर महिनामा सार्क मुलुकबाट ३० हजार ८५, एसिया (सार्क बाहेक) बाट १९ हजार ८८८, युरोपबाट १५ हजार १४८, अमेरिकाबाट १० हजार १०७, ओसिनियाबाट ५ हजार ४२२, मध्य पूर्वबाट २ हजार ६०६, अफ्रिकाबाट ४२४ र अन्य देशहरूबाट ४ हजार ५६८ जना गरी कूल ८८ हजार २४८ जना बाह्य पर्यटक नेपाल भित्रिएका छन् ।
अघिल्लो वर्ष अर्थात् सन् २०२५ को सेप्टेम्बर महिनामा भने कूल ७८ हजार ७११ जना पर्यटक नेपाल भित्रिएको पर्यटन बोर्डको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ । जसमध्ये सार्क मुलुकबाट २४ हजार २८५, एसिया (सार्क बाहेक) बाट १२ हजार ५९०, युरोपबाट १६ हजार ५९७, अमेरिकाबाट ११ हजार ५२३, ओसिनियाबाट ७ हजार ३१४, मध्य पूर्वबाट २ हजार ३२८, अफ्रिकाबाट ३४४ र अन्य देशहरूबाट ३ हजार ७३० जना पर्यटक नेपाल भित्रिएका छन् ।